Έχεις χρησιμοποιήσει ποτέ το KARATE?

"Έχεις χρησιμοποιήσει ποτέ το καράτε"? Η ερώτηση που κάθε ασκούμενος στο karate do έχει σίγουρα ακούσει και όχι μόνο μια φορά. Κάποιοι -"σεμνοί" και ειλικρινείς- απαντάνε δίχως σκέψη: "όχι, κάνω καράτε για μένα - όχι για να τσακώνομαι". Κάποιοι άλλοι -πιο φαφλατάδες και φιγουρατζήδες- λένε "να ...μια - δυο φορές... δεν πρέπει να μπλέκουμε σε καυγάδες αλλά υπάρχουν κάτι τύποι που πάνε γυρεύοντας".

Η αλήθεια είναι, πως όποιος πραγματικά ασκείται στο karate do, το "χρησιμοποιεί" κάθε μέρα. Συνέχεια. Όλες τις ώρες της ημέρας. Δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς γιατί, για όποιον πραγματικά ασκείται στο καράτε, ό,τι κι αν κάνει είναι καράτε.

Όταν είναι στο ντότζο και βελτιώνει με την προπόνηση τον εαυτό του -τη δύναμη και την αντοχή του, την αναπνοή και τη συγκέντρωσή του, το πνεύμα και το σώμα του- "χρησιμοποιεί" το καράτε. Όταν φεύγει από το ντότζο και οδηγά μέχρι το σπίτι του, παραμένοντας χαλαρός στις ασφυκτικές συνθήκες των δρόμων της πόλης, διατηρώντας την ψυχραιμία του στις άσχημες καταστάσεις, αντιδρώντας πάντα με ταχύτητα και ακρίβεια ό,τι κι αν τύχει, χάρη στα εξασκημένα αντανακλαστικά του, πάλι "χρησιμοποιεί" το καράτε. Ή τουλάχιστον, ένα κομμάτι των δεξιοτήτων που απέκτησε ασκούμενος σ' αυτό.

"Χρησιμοποιεί" το καράτε στην κάθε του ανάσα, αφού με την άσκηση στο karate do οι πνεύμονές του αποκτούν πολύ μεγαλύτερη χωρητικότητα κι έτσι αναπνέει πολύ καλύτερα. Χρησιμοποιεί το καράτε για να αποδίδει περισσότερο στη δουλειά του, αφού έχει περισσότερη ενέργεια, αντοχή στην πίεση και ψυχραιμία, αλλά και ικανότητα αυτοσυγκέντρωσης. Χρησιμοποιεί το καράτε όταν δεν τσακώνεται, αγνοώντας τις όποιες ανόητες προκλήσεις, αφού ακριβώς λόγω της άσκησης στο καράτε, συνειδητοποιεί πόσο επικίνδυνο όπλο είναι το ανθρώπινο σώμα κι ότι είναι ανεπίτρεπτο να το στρέψεις εναντίον άλλου ανθρώπου παρά μόνο για την υπεράσπιση της ζωής (δική σου ή άλλου).

Χρησιμοποιεί το καράτε όταν περνάει καλά με τους φίλους του ή την οικογένειά του, αφού η ευεξία που νιώθει ο ασκούμενος στο καράτε, τον βοηθά να είναι ήρεμος και χαλαρός και να μπορεί να χαίρεται την κάθε στιγμή του. Χρησιμοποιεί το καράτε για να νικήσει άσχημες σκέψεις και στεναχώριες, γιατί η άσκηση βοηθά στη συγκέντρωση του νου, που είναι το ζητούμενο σε καταστάσεις έντονου ψυχικού στρες.

Χρησιμοποιεί το καράτε παντού και πάντα, όπου κι αν πάει ό,τι κι αν κάνει. Γιατί το καράτε δεν είναι μπουνιές και κλωτσιές. Είναι τρόπος ζωής.

Την επόμενη φορά λοιπόν που κάποιος σας ρωτήσει αν "χρησιμοποιήσατε ποτέ το καράτε", εννοώντας αν τσακίσατε ποτέ στο ξύλο κάποιον "ενοχλητικό", μπορείτε απλά να του απαντήσετε ότι ρωτάει βλακείες. Αλλά... όχι. Δεν μπορείτε. Γιατί η πρώτη παραίνεση του Γκιτσίν Φουνακόσι, λέει ακριβώς αυτό: "το καράτε ξεκινά και τελειώνει με ευγένεια".

Ένα σπουδαίο μάθημα καράτε από τον Μασατόσι Νακαγιάμα

Mashatoshi Nakayama - Unsu Kata

Στον παραπάνω σύνδεσμο θα βρείτε ένα μοναδικό βίντεο - παρουσίαση του Unsu Kata, ένα βίντεο που αναδεικνύει όλη την ομορφιά του Καράτε. Στο πρώτο μέρος, ο μεγάλος δάσκαλος, ο άνθρωπος που διαμόρφωσε το Σότοκαν Καράτε όπως το γνωρίζουμε σήμερα, εκτελεί το κάτα με άψογο τρόπο. Στο δεύτερο μέρος, αναλύει τις κινήσεις του εφαρμόζοντάς τες σε απόκρουση επιθέσεων. Δείτε το! Είναι ένα σπουδαίο μάθημα Καράτε.

Η Yoga ωφελεί τον ασκούμενο στο Karate do

Η yoga είναι βέβαια κάτι διαφορετικό από το Καράτε, δεν είναι καν πολεμική τέχνη. Οι λόγοι για τους οποίους παρουσιάζεται εδώ είναι τρεις: α) γιατί αν ο ασκούμενος στο karate do παράλληλα με τις προπονήσεις του ασκείται και στη yoga θα δει εκπληκτική βελτίωση στην απόδοσή του, β) γιατί η yoga στο επίπεδο προσωπικής ανάπτυξης (σωματικά και πνευματικά) επιδιώκει τους ίδιους σκοπούς με τo karate do, γ) γιατί στη yoga υπάρχει το γνωσιολογικό υπόβαθρο για κάθε πολεμική τέχνη.

Η yoga είναι μια ολοκληρωμένη επιστήμη, με αντικείμενο την εναρμόνιση του "εσωτερικού εαυτού" με το περιβάλλον, γεννήθηκε και αναπτύχθηκε στην Ινδία πριν από χιλιάδες χρόνια. Κατά γράμμα η λέξη yoga σημαίνει "ένωση": η yoga έχει τελικό σκοπό την ένωση του ατομικού εγώ με το απόλυτο, την προσωπική συνείδηση με την απόλυτη, του μεταβαλλόμενου με το αμετάβλητο.

Η yoga περιέχει τρία αλληλένδετα πεδία σωματικής και πνευματικής άσκησης: τις ασάνας, τις σωματικές ασκήσεις δηλαδή, που αποτελούνται από σειρές στάσεων, την πραναγιάμα, την άσκηση δηλαδή στην αναπνοή, και το ντυάνα , το διαλογισμό, άσκηση του νου. Με τις ασάνας, τις γιογκικές στάσεις, γυμνάζεται αρμονικά κάθε μέρος του σώματος, εξωτερικά και εσωτερικά: οι εκκούσιοι και ακούσιοι μύες, η σπονδυλική στήλη και οι αρθρώσεις, οι αδένες και τα νεύρα. Με την πραναγιάμα, τη γιογκική αναπνοή, προσλαμβάνεται η απαραίτητη ενέργεια για την αναζωογόνηση του σώματος και τον έλεγχο του νου. Η δυνατότητα στοιχειωδούς ελέγχου του νου (αυτοσυγκέντρωση) είναι απαραίτητη για την άσκηση στο διαλογισμό (ντυάνα), την άσκηση δηλαδή του νου μέσω συνειδητών σκέψεων ή και ακινησίας της σκέψης (σε ανώτερα επίπεδα).

Τις τελευταίες δεκαετίες, με την εξάπλωσή της στη δύση αλλά και σε όλο τον κόσμο, η yoga έχει γίνει αντικείμενο πολλών ερευνών από την σύγχρονη ιατρική επιστήμη. Τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών ήταν πράγματι εντυπωσιακά και "αξιοπερίεργα" για τη δυτική επιστημονική σκέψη: επιβαιβεώθηκε η ικανότητα ατόμων που ασκούνται χρόνια και σε τακτική βάση στη yoga, να ελέγχουν συνειδητά αυτόνομες ή ακούσιες λειτουργίες του σώματος, όπως η θερμοκρασία, οι χτύποι της καρδιάς ή η πίεση του αίματος. Αλλά αυτά τα αποτελέσματα πολύ λίγους ενδιαφέρουν. Η ουσία είναι πως από τις πρώτες εβδομάδες άσκησης στη yoga η υγεία βελτιώνεται και ακόμη και χρόνιες παθήσεις, όπως άσθμα, αρθρίτιδα, αρτηριοσκλήρωση κλπ, ανακουφίζονται. Μια σχετική με την αναπνοή μελέτη της χάθα γιόγκα έδειξε πως η χωρητικότητα των πνευμόνων αυξάνει μετά από μόλις έξι μήνες άσκησης κατά 50% και περισσότερο!

Για τους περισσότερους βέβαια η γιόγκα είναι συνδεδεμένη με την είκόνα ενός "ανθρώπου λάστιχο" και είναι αλήθεια πως η συστηματική και για χρόνια άσκηση στη γιόγκα μπορεί να προσδώσει στον ασκούμενο σχεδόν εξωπραγματική ευλυγισία! Ωστόσο η γιόγκα απευθύνεται σε όλους, ανεξαρτήτως ηλικίας, φυσικής κατάστασης κλπ. Τρεις ώρες άσκησης την εβδομάδα αρκούν για να βελτιώσουν τη ζωή μας σε όλους τους τομείς! Μοιάζει πραγματικά απίστευτο και είναι, κανείς δεν μπορεί να καταλάβει τι είναι η γιόγκα αν δεν αρχίσει να ασκείται και ο ίδιος!

Budo: οι πολεμικές τέχνες της Ιαπωνίας

Judo, Karate do, Ken do, Iai do, Kiu do. Τα ίδια ιδεογράμματα που στην Κίνα προφέρονται wu shu και εννοιολογικά περιλαμβάνουν όλες τις πολεμικές τέχνες, στην Ιαπωνία προφέρονται bu jutsu και έχουν την ίδια σημασία. Οι πολεμικές τέχνες της Ιαπωνίας προέρχονται από την Κίνα, όπως άλλωστε και ο ιαπωνικός πολιτισμός στο σύνολό του. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως ο Ιαπωνικός πολιτισμός (κατ'επέκταση και οι πολεμικές τέχνες) στερείται πρωτοτυπίας και αυθεντικότητας. Κάθε άλλο. Η Ιαπωνία δεν μιμήται αλλά αφομειώνει και δημιουργεί. Έτσι τα ιαπωνικά bujutsu έχουν τα δικά τους χαρακτηριστικά και διαφοροποιούνται σαφώς, σε τεχνική και φιλοσοφία, από τα αντίστοιχα κινέζικα wushu.

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των bu jutsu είναι η απόλυτη εξειδίκευσή τους κατά αντικείμενο. Έτσι, ενώ στα περισσότερα κινέζικα wu shu συνυπάρχουν οι τεχνικές άοπλης μάχης με τις τεχνικές διαφόρων όπλων, στην Ιαπωνία διαχωρίζονται σαφώς, όχι μόνο η άοπλη από την ένοπλη μάχη, αλλά και οι τεχνικές των διαφόρων όπλων μεταξύ τους. Υπάρχουν δηλαδή εξειδικευμένες κατα όπλο πολεμικές τέχνες, όπως Bo jutsu (ραβδομαχία), Kiu jutsu (τοξοβολία), Naginata jutsu (η τέχνη του δρεπανιού), Ken jutsu (ξιφασκία), Iai jutsu (η τέχνη του τραβήγματος του ξίφους), αλλά και άοπλες τεχνικές (ju jutsu, kempo). Η ιδιαιτερότητα αυτή εξηγείται αφενός από τη νοοτροπία του Ιαπωνικού λαού, αφεταίρου από ιστορικούς λόγους: για πολλούς αιώνες η άσκηση των "επίσημων" πολεμικών τεχνών, αυτών δηλαδή που ασκούνταν με τα όπλα της εποχής (ξίφος, τόξο) δεν επιτρεπόταν στις πλατειές λαϊκές μάζες παρά μόνο στην τάξη των πολεμιστών (busi, samurai) ή πίσω από τα τείχη των σιντοϊστικών και βουδιστικών μοναστηριών.

Έτσι το ξίφος ήταν έμβλημα ευγένειας και κοινωνικής θέσης και ο πολεμιστής δεν το αποχωρίζοταν ποτέ. Από την άλλη μεριά, ο πολεμιστής σαμουράι, για λόγους τιμής, δεν φιλονικούσε ποτέ με ανθρώπους του λαού παρά μόνο με άλλους ένοπλους σαμουράι. Για τους λόγους αυτούς, η τάξη των σαμουράι εξέλιξε μέχρι την τελειότητα την τέχνη του ξίφους αλλά και την τέχνη της τοξοβολίας. Βέβαια, οι Ιάπωνες πολεμιστές ασκούνταν και στην άοπλη μάχη. Επειδή όμως οι πολεμιστές της εποχής φορούσαν πανοπλία, μια τεχνική που να εξειδικεύεται στα χτυπήματα θα ήταν πραγματικά άχρηστη στο πεδίο της μάχης. Γι αυτό οι σαμουράι ασκούνταν σε μια τεχνική που εστίαζε στην πάλη σώμα με σώμα και χρησιμοποιούσε αποφυγές και εκτροπές, λαβές, εκσφενδονίσεις και κλειδώματα, με τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγεται η ευθεία αντιπαράθεση δύναμης στη δύναμη του αντιπάλου. Η τέχνη αυτή ονομάζοταν ju jutsu (τέχνη της ευλυγισίας) και στη δύση έγινε γνωστή σαν ζίου ζίτσου.

Η τοξοβολία ωστόσο, μετά την εμφάνιση του πυροβόλου όπλου, καθίσταται ουσιαστικά άχρηστη στα πεδία των μαχών και από καθαρά φονική τεχνική μετατρέπεται σε τελετουργική άσκηση προσανατολισμένη στην πνευματική εξέλιξη. Σαν τέτοια συντηρήθηκε και εξελίχθηκε ακόμη παραπέρα από τους μοναχούς. Μέχρι και σήμερα το kiu jutsu (kiudo) θεωρείται από τους Ιάπωνες σαν ένα από τα μεγαλύτερα θρησκευτικά σύμβολα. Παράλληλα με την τοξοβολία αναπτύχθηκε στα βουδιστικά μοναστήρια το kempo, μια κινεζική τεχνική άοπλης μάχης που εισήχθει στην Ιαπωνία από τους βουδιστές μοναχούς. Το kempo διαφέρει ριζικά από την άοπλη τεχνική των σαμουράι (το jujutsu ) γιατί είναι σχεδιασμένο κυρίως για αυτοάμυνα εναντίον πολλών άοπλων (ή με ελαφρύ οπλισμό) αντιπάλων, και για το λόγο αυτό χρησιμοποιεί κυρίως χτυπήματα (τεχνικές μεγάλων και μεσαίων αποστάσεων), αντίθετα με το jujutsu που χρησιμοποιεί την πάλη σώμα με σώμα. Το διασημότερο kempo είναι αυτό που αναπτύχθηκε στο νησί Okinawa και σήμερα είναι ίσως η δημοφιλέστερη πολεμική τέχνη παγκόσμια: το karate do.

Παράλληλα με τις πολεμικές τέχνες που αναφέρθηκαν παραπάνω, εξελίσσονταν και άλλες πολεμικές τέχνες από ανθρώπους του λαού, οι οποίοι, καθώς δεν επιτρέποταν να φέρουν όπλα ήταν εντελώς απροστάτευτοι. Έτσι χρησιμοποιούσαν ως εργαλεία αυτοάμυνας αντικείμενα καθημερινής χρήσης καθώς και σύνεργα της δουλειάς τους. Η πιο διαδεδομένη από αυτές τις τέχνες ήταν το bo jutsu, η τέχνη της ραβδομαχίας, τόσο γιατί το ραβδί ήταν ένα αντικείμενο της καθημερινότητας (που ακόμη και αν δεν το είχε κανείς μαζί του μπορούσε εύκολα να το βρει σε ώρα ανάγκης) όσο και για τις μεγάλες δυνατότητές του ως όπλο που πλησιάζουν αυτές του σπαθιού.

Έτσι σε γενικές γραμμές εξελίχθηκαν τα κλασσικά bu jutsu της Ιαπωνίας. Η καταγωγή τους είναι αρχαία, όπως ήδη είπαμε και ανάγεται στις απαρχές της Ιαπωνικής ιστορίας και ακόμα παλαιότερα, αφού οι ρίζες τους βρίσκονται στον κινεζικό πολιτισμό. Ο σχηματισμός και η τυποποίησή τους ως ιδιαίτερων πολεμικών τεχνικών, καθαρά σχεδιασμένων για το πεδίο της μάχης χωρίς φιλοσοφικούς και ηθικούς προβληματισμούς, έλαβε χώρα μεταξύ του 8ου και του 16ου αιώνα. Την περίοδο αυτή η Ιαπωνία μαστιζόταν από αλεπάλληλους εμφυλίους πολέμους μεταξύ των διαφόρων παντοδύναμων φεουδαρχών που μάχονταν για τη διανομή της γης και της εξουσίας. Η ζωή των Ιαπώνων πολεμιστών την περίοδο αυτή ήταν μια ζωή συνεχούς πολέμου, όπου η κάθε στιγμή τους θα μπορούσε να είναι η τελευταία. Γι αυτό η αδιαφορία προς το θάνατο ήταν στοιχείο της πολεμικής τους εκπαίδευσης (και της θρησκευτικής τους πίστης). Το ζητούμενο τότε από τον πολεμιστή ήταν η νίκη και όχι η επιβίωση, γι αυτό και τα bu jutsu της εποχής θα πρέπει να υποθέσουμε πως ήταν περισσότερο επιθετικής νοοτροπίας.

Ώσπου το 1603 η Ιαπωνία αποκύρηξε τον πόλεμο: είναι η περίφημη "περίοδος Edo" (1603 έως 1868), η χρυσή εποχή του ιαπωνικού πολιτισμού. Την περίοδο αυτή η χώρα βρίσκεται ουσιαστικά κάτω από την πολιτική εξουσία των σαμουράι. Απόλυτος και πανίσχυρος κυβερνήτης είναι ο σογκούν, ο στρατιωτικός διοικητής, οι φεουδάρχες είναι ουσιαστικά υποτελείς του. Πρόκειται για την λαμπρότερη περίοδο της ιαπωνικής ιστορίας: με εξασφαλισμένη την ειρήνη και την ευημερία και κάτω από την ευεργετική επίδραση του βουδισμού, όλες οι καλές τέχνες (θέατρο, μουσική, ποίηση, ζωγραφική κλπ) αναπτύχθηκαν σε υψηλότατο βαθμό.

Η ειρηνική περίοδος Edo, αντίθετα απ' ότι θα περίμενε κανείς, ήταν η χρυσή εποχή και για τις ιαπωνικές πολεμικές τέχνες. Ως παιδεία της άρχουσας τάξης έγιναν κυρίαρχη κουλτούρα, ενώ παράλληλα το περιεχόμενό τους εμπλουτίστηκε με φιλοσοφικούς προσανατολισμούς. Επειδή πια δεν ήταν "τέχνες επιβίωσης" που απ' το βαθμό της γνώσης τους εξαρτιόταν άμεσα (στο πεδίο της μάχης) η ζωή του πολεμιστή, δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα στο ηθικό-φιλοσοφικό στοιχείο τους. Θεωρούνταν πια ως ολιστικές τέχνες αυτοβελτίωσης, με έντονα στοιχεία θρησκευτικότητας, παρά ως φονικές τεχνικές. Έτσι, από την περίοδο Edo ακόμα, άρχισε ο σταδιακός μετασχηματισμός των bujutsu σε budo, μετασχηματισμός που ολοκληρώθηκε στην περιοδο Meiji.

Στην περίοδο Meiji η αριστοκρατία των σαμουράι όχι μόνο έχασε την εξουσία της αλλά και θεωρήθηκαν ως νοσηρό κατάλοιπο ενός κακού παρελθόντος. Με ειδικά διατάγματα τους απαγορεύθηκε να φορούν τα χαρακτηριστικά δυο σπαθιά τους, και για να καταλάβουν οποιαδήποτε δημόσια θέση ή για να εισέλθουν στη δημόσια εκπαίδευση, έπρεπε να κουρέψουν τον πατροπαράδοτο κότσο τους! Είναι η εποχή της ανόδου του ιαπωνικού καπιταλισμού, η εποχή της αποδοχής του δυτικού πολιτισμού και κάθε σύνδεσμος με το φεουδαρχικό παρελθόν και τον μυστικιστικό πολιτισμό αποκόπτεται. Εξάλλου οι πολεμικές τέχνες των σαμουράι, με την ανάπτυξη της πολεμικής τεχνολογίας, καθίστανται πλέον άχρηστες για τα πεδία των μαχών.

Οι πολεμικές τέχνες (bujutsu), ολοκληρώνοντας το μετασχηματισμό του περιεχομένου τους που είχε ήδη αρχίσει από την περίοδο Edo, μετατρέπονται και μετονομάζονται σε ειρηνικούς "πολεμικούς" δρόμους ψυχοσωματικής αυτοβελτίωσης (budo). Έτσι, όχι μόνο σώζονται από τον αφανισμό (που στην περίοδο Meiji έμοιαζε να είναι το μέλλον τους), αλλά και εξαπλώνονται με πρωτοφανείς ρυθμούς σε όλα τα στρώματα του ιαπωνικού πληθυσμού και τελικά κατακτούν τον κόσμο ολόκληρο!